Jak liczymy koszt przestoju
Kalkulator rozdziela koszty na te, które rosną z każdą godziną postoju, i te, które pojawiają się raz przy każdej awarii.
Koszty zależne od czasu postoju (na godzinę)
- Utracona marża = wydajność × marża na sztuce × (1 − część nadrabiana).
- Nadrabianie w nadgodzinach = osoby × koszt godziny × (1 + dodatek za nadgodziny) × część nadrabiana. Zakładamy, że nadrobienie trwa tyle co utracona produkcja.
- Bezczynni pracownicy = osoby × koszt godziny — płacisz za czas, w którym nic nie powstaje.
- Praca działu UR = technicy × koszt godziny technika — ich planowe prace czekają.
- Energia w czasie postoju = moc pobierana w postoju × cena energii.
Koszty jednorazowe (na każdą awarię)
- Braki przy rozruchu = liczba braków × koszt wytworzenia sztuki.
- Spadek wydajności po rozruchu = czas dojścia do pełnej wydajności × (1 − średnia wydajność) — liczony jak utracona produkcja.
- Koszty bezpośrednie = części + serwis zewnętrzny + kary i reklamacje + ekspresowa dostawa + kontrola jakości + inne.
Koszt jednego przestoju = koszt godziny × czas przestoju + koszty jednorazowe. Koszt roczny = koszt jednego przestoju × liczba przestojów w miesiącu × 12.
Wskaźniki utrzymania ruchu
- Planowany czas pracy w miesiącu = zmiany × godziny na zmianę × dni w tygodniu × 52 / 12.
- Dostępność = (planowany czas − czas przestojów) / planowany czas.
- MTTR (średni czas naprawy) = czas trwania jednego przestoju.
- MTBF (średni czas między awariami) = (planowany czas − czas przestojów) / liczba przestojów.
Dostępność to jeden z trzech składników wskaźnika OEE (obok wydajności i jakości). Nawet kilka procent dostępności więcej to często setki godzin produkcji w skali roku.
Przykład obliczenia
Wtryskarka pracuje na 2 zmiany po 8 godzin, 5 dni w tygodniu, i robi 120 wyprasek na godzinę z marżą 6 zł na sztuce. Przy przestoju stoi 5 osób, a godzina pracy kosztuje zakład 45 zł. Awaria trwa średnio 3 godziny i zdarza się 4 razy w miesiącu. Po każdej awarii 40 wyprasek trafia do przemiału (7,5 zł za sztukę), a części kosztują 350 zł.
- Koszt godziny przestoju: 120 × 6 zł + 5 × 45 zł = 945 zł.
- Koszt jednej awarii: 945 zł × 3 h + 300 zł braków + 350 zł części = 3 485 zł.
- Koszt w roku: 3 485 zł × 4 × 12 = 167 280 zł.
- Dostępność: 96,5%, MTBF: 83,7 h pracy między awariami.
Części widoczne na fakturze to tu zaledwie 10% kosztu awarii — resztę stanowią koszty, których nie widać w księgowości.
Ukryte koszty przestoju, o których łatwo zapomnieć
- Braki i wolniejsza praca po rozruchu — po zatrzymaniu wtryskarki proces musi się ustabilizować, a pierwsze wypraski często trafiają do przemiału.
- Nadgodziny i praca w weekend — nadrobienie zaległości kosztuje więcej niż normalna zmiana.
- Kary umowne i ekspresowy transport — gdy przestój opóźnia dostawę do klienta.
- Dodatkowa kontrola jakości — po awarii partia często wymaga sprawdzenia lub sortowania.
- Energia w czasie postoju — grzanie cylindrów i form, sprężarki, wentylacja pracują dalej.
- Czas działu UR i kierownictwa — gaszenie pożaru odciąga ludzi od planowanych prac.
Jak zmniejszyć koszty przestojów
- Przeglądy prewencyjne według harmonogramu — mniej awarii to mniej kosztów jednorazowych. Terminy rozpiszesz w naszym darmowym harmonogramie przeglądów maszyn.
- Szybka i uporządkowana reakcja — co zrobić w pierwszych minutach, opisujemy w artykule awaria maszyny — co zrobić przed przyjazdem serwisu.
- Kopie programów i parametrów — bez nich wymiana sterownika czy falownika zamienia się w odtwarzanie ustawień z pamięci.
- Części krytyczne na magazynie — czekanie na dostawę często trwa dłużej niż sama naprawa.
- Usuwanie przyczyn, nie objawów — powtarzające się awarie tej samej maszyny to sygnał do modernizacji, a nie kolejnej doraźnej naprawy.
- Wsparcie zewnętrznego utrzymania ruchu — kiedy to się opłaca, piszemy w tekście zewnętrzny dział utrzymania ruchu.
Najczęstsze pytania
Jak obliczyć koszt przestoju maszyny?
Koszt godziny przestoju to suma utraconej marży (wydajność na godzinę × marża na sztuce), kosztu pracowników, którzy w tym czasie stoją, oraz — jeśli produkcję nadrabiacie — kosztu nadgodzin. Do kosztu jednej awarii dochodzą koszty jednorazowe: braki przy ponownym rozruchu, części, serwis, kary umowne i transport. Koszt roczny to koszt jednej awarii × liczba awarii w miesiącu × 12.
Dlaczego kalkulator liczy marżę, a nie cenę sprzedaży?
Podczas przestoju nie zużywasz materiału ani części energii, więc tracisz tylko to, co zostałoby po ich odjęciu od ceny — czyli marżę. Liczenie pełnej ceny sprzedaży zawyża wynik.
Czy wliczać wynagrodzenia, skoro pracownicy i tak dostaną pensję?
Tak — płacisz za czas, w którym nic nie powstaje, więc to realny koszt przestoju. Jeżeli część osób można w tym czasie przenieść do innej pracy, wpisz tylko tych, którzy faktycznie stoją.
Co to jest MTTR, MTBF i dostępność?
MTTR to średni czas usunięcia awarii (od zatrzymania do ponownego uruchomienia). MTBF to średni czas pracy między awariami. Dostępność to udział czasu, w którym maszyna mogła pracować, w planowanym czasie pracy. Kalkulator wylicza je z czasu pracy maszyny, liczby i długości przestojów.
Jak policzyć, czy opłaca się inwestycja w prewencję albo modernizację?
W sekcji „Scenariusz poprawy” wpisz, o ile skrócą się przestoje i o ile będzie ich mniej, oraz koszt działań — jednorazowy (np. modernizacja) albo roczny (np. umowa serwisowa). Kalkulator pokaże roczną oszczędność, okres zwrotu i zwrot z inwestycji.
Czy mogę porównać kilka maszyn?
Tak. Po wpisaniu danych kliknij „Dodaj do porównania” i przejdź do kolejnej maszyny. Tabela porównania pokaże, która maszyna generuje największy koszt przestojów w roku — to dobra podstawa do ustalenia, od czego zacząć prewencję.
Czy wpisane dane są gdzieś wysyłane?
Nie. Obliczenia wykonuje Twoja przeglądarka, a dane i porównanie maszyn zapisują się tylko na tym urządzeniu. Link do wyniku zawiera dane w adresie po znaku #, który nie jest wysyłany na serwer.